گزارشها از واشنگتن حاکی است که دونالد ترامپ سناریوی یک کارزار نظامی چند هفتهای و گسترده علیه ایران را بررسی میکند؛ ناوهای هواپیمابر، زیردریاییهای اتمی و دهها جنگنده در خاورمیانه مستقر شدهاند.دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حالی به گفته منابع آگاه سناریوی “جنگی تمامعیار و چند هفتهای” علیه ایران را روی میز گذاشته که طی روزهای اخیر حجم استقرار نظامی ایالات متحده در خاورمیانه جهش کمسابقهای داشته است. ناو هواپیمابر غولپیکر یواساس جرالد آر فورد، در مسیر خلیج فارس است تا به “یواِساِس آبراهام لینکلن” بپیوندد؛ ناوی که سال گذشته یک پهپاد ایرانی را سرنگون کرد. در کنار آن، ناوشکنها، هواپیماهای جنگی، سوخترسان و شناسایی و دستکم یک زیردریایی اتمی مسلح به موشکهای تاماهاوک در اطراف ایران مستقر شدهاند؛ در حالیکه مذاکرات هستهای در ژنو بدون دستاورد فوری پایان یافته و کاخ سفید از گزینههای محدود تا حمله گسترده سخن میگوید.
آرمادای آمریکا؛ از خلیج فارس تا دیهگو گارسیا و فرفورد
روزنامه تایمز به نقل از مقامات آمریکایی نوشت، در روزهای اخیر ناو هواپیمابر جرالد آر فورد، بزرگترین ناو جنگیِ تاریخ، راهی آبهای خلیج فارس شده تا بهناو آبراهام لینکلن بپیوندد. در کنار این دو ناو، دستکم هشت ناوشکن موشکانداز کلاس “آرلی برک” در منطقه حضور دارند و بیش از ۱۲۰ فروند هواپیمای نظامی آمریکا، شامل جنگنده، هواپیمای سوخترسان و هواپیمای شناسایی، از اقیانوس اطلس عبور کرده و در پایگاههای مختلف اطراف ایران مستقر شدهاند.
گزارشها همچنین از حضور دستکم یک زیردریایی اتمی از نوع (کلاس) اوهایو مسلح به موشکهای کروز تاماهاوک در موقعیتی مناسب برای حمله به اهداف در داخل ایران خبر میدهند. چنین آرایشی عملاً امکان اجرای صدها سورتی پرواز در شبانهروز را در صورت دستور حمله فراهم میکند.
ترامپدر یادداشتی در شبکه اجتماعی خود، از پایگاه دیهگو گارسیا در اقیانوس هند و پایگاه هوایی فِرفورد در گلاسترشر بریتانیا بهعنوان گزینههای بالقوه پرتاب حمله علیه ایران نام برده و هشدار داده است که آمریکا ممکن است ناگزیر شود از این پایگاهها برای “خنثیکردن حمله یک رژیم خطرناک و بیثبات” استفاده کند. بههمین دلیل، او بار دیگر به نخستوزیر بریتانیا فشار آورده تا ترتیبات حاکم بر این پایگاهها تغییر نکند.
از “جنگ ۱۲ روزه” تا بحث بر سر براندازی؛ هدف ضربه است یا سرنگونی؟
پس از آنکه ایالات متحده در قالب “عملیات چکش نیمهشب” در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته تأسیسات هستهای نطنز و فردو و دیگر مراکز اتمی ایران را هدف قرار داد، واشنگتن اکنون نه تنها توقف بازسازی تأسیسات هستهای، بلکه محدود کردن برد موشکهای بالستیک و پایان حمایت ایران از گروههای شبهنظامی در سراسر خاورمیانه را مطالبه میکند.
در سطح سیاسی، ترامپ افزون بر محکومکردن سرکوب خونین اعتراضات و کشتهشدن هزاران معترض، آشکارا از احتمال تغییر رژیم سخن گفته و سقوط حکومت مستقر در تهران را بخشی از میراث خود تصویر میکند. منابع آگاه به وبسایت آکسیوس گفتهاند یکی از سناریوهای روی میز، کارزار هوایی گسترده و چند هفتهای است که ماهیت آن از جنگ ۱۲ روزه سال گذشته بسیار فراتر رفته و برای بقای حاکمیت ایران ماهیتی وجودی خواهد داشت.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
با اینحال، کارشناسان نظامی یادآور میشوند که سرنگونی یک حکومت با حملات هوایی بهتنهایی در تاریخ معاصر تقریباً سابقهای ندارد. یک پژوهشگر در اندیشکده “دیِفنس پریوریتیز” میگوید هیچ نمونهای از تغییر رژیم واقعی صرفاً با بمباران هوایی نمیشناسد و اگر هدف ترامپصرفاً وارد کردن ضربه و وادار کردن تهران به امتیازدهی باشد، نوع طرح عملیاتی کاملاً متفاوت از سناریویی خواهد بود که در آن کاخ سفید بهدنبال فروپاشی کامل نظام سیاسی در ایران است.
در همین چارچوب، برخی تحلیلگران بر این نکته تأکید میکنند که حجم فعلی نیروی مستقر آمریکا با وجود چشمگیر بودن، هنوز با سطح آرایش نظامی در جنگ اول خلیج فارس یا اشغال عراق قابل مقایسه نیست و برای یک تهاجم زمینی تمامعیار کفایت نمیکند؛ نکتهای که نشان میدهد در حال حاضر فشار هوایی و موشکی، بیش از طرحریزی برای اشغال خاک ایران، در دستور کار است.
پاسخ احتمالی تهران؛ از بستن هرمز تا حمله به پایگاهها و سفارتها
تجربه پاسخ ایران به حملات سال گذشته نشان داد که تهران قادر است با مدیریت درگیری، از ورود مستقیم به جنگ تمامعیار با آمریکا اجتناب کند. در آن مقطع، جمهوری اسلامی از طریق میانجیها به واشنگتن پیام داده بود تا حمله موشکیاش به پایگاههای آمریکا در منطقه کنترلشده باقی بماند و تنش از آستانه جنگ عبور نکند؛ آمریکا نیز با جابهجایی بخشی از نیروها از پایگاه العُدید در قطر و تقویت سامانههای دفاعی، بدون تلفات جدی از آن مرحله عبور کرد.
اما اینبار بسیاری از ناظران بر این باورند که رفتار تهران ممکن است بهمراتب تهاجمیتر باشد. جمهوری اسلامی پس از سرکوب خشن اعتراضات داخلی، عزم خود را برای استفاده بدون ملاحظه از خشونت به نمایش گذاشته و مقامات ارشد این کشور آشکارا تهدید کردهاند که در صورت حمله آمریکا، “همه پایگاهها، تأسیسات و داراییهای این کشور در منطقه اهداف مشروع” خواهند بود.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
سناریوهای مطرحشده شامل حمله به سفارت آمریکا در بغداد، کنسولگری این کشور در اربیل، هدفگرفتن پایگاههای نظامی در اردن، بحرین و قطر، استفاده از گروههای شبهنظامی در عراق و سوریه و حتی تلاش برای بستن تنگه هرمز و بهخطر انداختن جریان نفت در جهان است.
در همین حال، کارشناسان امنیتی در واشنگتن از کاهش ذخایر موشکهای پدافندی آمریکا که در دو سال اخیر در جبهههای مختلف مصرف شدهاند، ابراز نگرانی میکنند. بهگفته یکی از پژوهشگران، اگر ایران تصمیم بگیرد با تمام توان به پایگاهها و زیرساختهای آمریکا و اسرائیل حمله کند، حتی سامانههای پیشرفتهای مانند تاد و آرو نیز سپر نفوذناپذیر نخواهند بود و احتمال خسارات موضعی در پایگاههایی مانند نواتیم و تلنوف در اسرائیل تکرارشدنی است.
معادله انتخابات آمریکا، خاطره ویتنام و فاجعه کارتر
در کنار محاسبات نظامی، سیاست داخلی آمریکا نیز نقشی تعیینکننده در تصمیم ترامپ دارد. او با شعار “اول آمریکا” و پایان دادن به جنگهای بیپایان در خاورمیانه وارد کاخ سفید شد و اکنون در آستانه انتخابات میاندورهای با این پرسش روبهروست که افکار عمومی ایالات متحده تا چه حد حاضر است هزینه یک جنگ طولانی و پرریسک با ایران را بپردازد.
ترامپ خود بارها از تجربهی ناکام عملیات نجات گروگانها در ایران در سال ۱۹۸۰ و سقوط سیاسی جیمی کارتر بهعنوان نمونهای هشداردهنده یاد کرده است. بهگفته او، تصاویر بالگردهای سوخته در صحرای ایران، انتخابات را برای کارتر “غیرقابل بازگشت” کرد. همین خاطره، هنگام صدور فرمان برای عملیات ربودن نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، نیز در ذهن ترامپ حاضر بوده و او بعداً با رضایت گفت که خوشحال است آن عملیات به “فاجعهای شبیه کارتر” تبدیل نشد.
اکنون بسیاری از تحلیلگران هشدار میدهند که جنگ با ایران نه سناریویی کماندویی و سریع مانند ونزوئلا، بلکه در بهترین حالت، کارزاری پرهزینه و طولانی خواهد بود. آنها یادآور میشوند که اثر همبستگی ملی معمولاً زمانی شکل میگیرد که کشور ناگهان مورد حمله قرار گرفته باشد، نه وقتی که خود آغازگر جنگ است؛ و به همین دلیل نمیتوان مطمئن بود که افکار عمومی آمریکا در صورت درازا کشیدن درگیری، پشت سر دولت باقی بماند.
روسیه، مانور مشترک و پیام خویشتنداری
در سطح بینالمللی، روسیه که روابط نظامی و سیاسی خود با ایران را گسترش داده، همزمان با تنشهای فزاینده میان تهران و واشنگتن، رزمایش مشترک دریایی با ایران در دریای عمان برگزار کرده است. سخنگوی کرملین این رزمایش را از پیش برنامهریزیشده و عادی توصیف کرده و گفته است جای نگرانی ندارد، اما در عین حال از همه طرفها» خواسته است خویشتنداری نشان دهند و از تشدید تنش بپرهیزند.
در چنین فضایی، معادله پیش روی واشنگتن پیچیدهتر از آن است که صرفاً به عددِ ناوها و جنگندهها فروکاسته شود. پرسش اصلی این است که ترامپ بهدنبال چه چیزی است: یک ضربهی محدود برای وادار کردن تهران به عقبنشینی در پرونده هستهای و منطقهای، یا بهرهبرداری از شکنندگی بالقوهی نظام سیاسی ایران برای تلاش در جهت براندازی؟ هرچه پاسخ به این پرسش به سمت سناریوی دوم نزدیکتر شود، احتمال آنکه جمهوری اسلامی با همه توان پاسخ دهد و منطقه را در آستانه جنگی فراگیر قرار دهد، بیشتر خواهد شد.
